Środowisko a oddziaływanie człowieka
Środowisko naturalne, w którym żyje człowiek, było kiedyś w idealnej równowadze fizyko-chemiczno-biologicznej, którą można zobrazować jako zamknięte cykle o stałym poziomie energetycznym. Charakteryzowały się one prawie pełnymi obiegami substancji chemicznych w przyrodzie.
Nierozważna gospodarka człowieka doprowadziła do zachwiania równowagi ekologicznej w ekosystemach, tj. do zniszczenia tych idealnych bio-geo-chemicznych obiegów materii. Intensyfikacja produkcji przemysłowej i rolniczej, rozwój komunikacji, zbrojenia i wzrastające potrzeby socjalno-bytowe szybko zwiększającej się ludności świata spowodowały nagromadzenie się coraz większej ilości substancji obcych w postaci odpadów, zanieczyszczeń lub po prostu śmieci. Substancje te w mniejszym lub większym stopniu działają szkodliwie na środowisko, a więc również na organizmy roślinne i zwierzęce oraz na organizm ludzki. Równocześnie intensywna gospodarka człowieka doprowadziła do wyczerpywania się zasobów naturalnych Ziemi, zwanymi w szerszym pojęciu zasobami przyrody.
Zasobami przyrody są elementy środowiska geograficznego człowieka (materia i energia), które decydują o jego istnieniu i rozwoju duchowym, estetycznym i społecznym.
Zasoby naturalne dzieli się na niewyczerpywalne czyli takie, których eksploatacja nie zagraża wyczerpaniem; zalicza się do nich energię słoneczną, wiatr, prądy morskie, energię geotermiczną, energię pływów morskich czy też grawitacyjnego spadku wody w rzekach. Z kolei zasoby wyczerpywalne to takie, które w wyniku eksploatacji mogą ulec całkowitemu wyczerpaniu i zniszczeniu. Mogą mieć one charakter zasobów nieodnawialnych, do których należą surowce mineralne w postaci:
- stałej, np. węgiel kamienny ( na 150 lat) i brunatny, rudy żelaza (na 170 lat) rudy metali kolorowych i szlachetnych, surowce chemiczne (złoża siarki, fosforytów, apatytów, soli kamiennej),
- płynnej, np. ropa naftowa, wody mineralne,
- gazowej, np. gaz ziemny.
Nieodnawialność surowców mineralnych wynika z długiego czasu ich tworzenia się. W miarę wyczerpywania się poszczególnych surowców zmniejsza się możliwość ich wydobycia przy równoczesnym wzroście kosztów eksploatacji.
Zasoby odnawialne ulegają samoodtwarzaniu w wyniku naturalnych procesów zachodzących w przyrodzie. Zalicza się do nich powietrze atmosferyczne, hydrosferę, gleby oraz faunę i florę. W wyniku przemian antropogennych zachodzących w środowisku naturalnym odnawialność zasobów flory i fauny oraz gleb jest coraz bardziej ograniczona, co przejawia się między innymi spadkiem liczby gatunków oraz zanikiem naturalnych środowisk roślinnych.
Do zasobów naturalnych koniecznie trzeba zaliczyć urozmaicone, malownicze krajobrazy, warunki klimatyczne sprzyjające rozwojowi poszczególnych ekosystemów przyjaznych egzystencji człowieka oraz wolną przestrzeń powietrzną i podziemną. Zasoby te stanowią podstawową bazę do rozwoju turystyki i rekreacji.
Przedstawione zmiany spowodowane gospodarką człowieka nastawioną na osiągnięcie szybkiego zysku, doprowadziły do zniszczenia i degradacji środowiska, w konsekwencji do katastrof ekologicznych eliminujących życie biologiczne.